Even iemand anders zijn met Emi Kodama

Even iemand anders zijn

Hoe zou het voelen om voor even in het leven van iemand anders te stappen? In haar nieuwe performance nodigt de Japans-Canadese kunstenaar Emi Kodama telkens één toeschouwer uit om precies dat te ervaren. Geblinddoekt luister je naar een verhaal dat Kodama zelf schreef, terwijl zij en Elias Heuninck op bepaalde momenten zachtjes je armen en voeten bewegen.

"Mijn idee is om een film te projecteren in je verbeelding", vertelt ze. Door storytelling, aanraking en beweging samen te brengen, wil ze een verhaal creëren dat niet alleen in het hoofd, maar ook in het lichaam wordt ervaren.

Mijn idee is om een film te projecteren in je verbeelding.

Storytelling vormt al langer de rode draad door Kodama's multidisciplinaire praktijk. Vanuit haar achtergrond in de beeldende kunst werkte ze aanvankelijk veel met video, waarbij haar verhalen als voice-over werden gecombineerd met beelden. In tentoonstellingen merkte ze alleen dat bezoekers vaak snel weer verder liepen. "Mensen kijken misschien dertig seconden en gaan dan door. Ik wilde net dat ze zich echt konden concentreren." Kodama begon haar verhalen daarom live te vertellen en zocht steeds verder naar manieren om de aandacht van haar publiek vast te houden. Daarbij kreeg ook het lichaam geleidelijk een grotere rol.

In deze nieuwe performance gaat ze daarin een stap verder. De blinddoek haalt visuele afleiding weg, terwijl aanraking de toeschouwer nog dieper in de verhaalwereld moet trekken. De bewegingen blijven bewust eenvoudig en komen uit het dagelijkse leven. Toch voelt het anders wanneer iemand anders je arm of voet beweegt. "Je lichaam heeft een spiergeheugen. Je kent die bewegingen al, maar nu ben je niet degene die ze controleert. Daardoor voelt het tegelijk nieuw en vertrouwd, bijna zoals in een droom." Het lichaam en de verbeelding vullen elkaar zo voortdurend aan.

Het voelt tegelijk nieuw en vertrouwd, bijna zoals in een droom.

Ook inhoudelijk vertrekt Kodama dicht bij haar eigen leven. De protagonist is gebaseerd op haar moeder, die 22 jaar lang een Japans restaurant uitbaatte in Vancouver. Kodama bracht er zelf veel tijd door en zag hoe hard haar moeder werkte. Het verhaal begint tijdens een gewone dag in het restaurant, maar al snel zullen er andere wendingen in voor komen. “Het idee is om een ander leven te verkennen dat ze had kunnen kiezen als ze dat wilde.” Als toeschouwer kijk je daarbij niet vanop afstand toe. “In deze ervaring bén jij haar.”

Die fascinatie voor andere mogelijke levens komt ook voort uit Kodama’s eigen achtergrond. Ze groeide op in Canada, terwijl het grootste deel van haar familie in Japan woonde. “Ik dacht vaak na over mijn familie daar en over hoe hun leven eruitzag. Het was een plek waar ik niet regelmatig naartoe kon, maar waarvan ik wist dat ze bestond.” Haar tante stuurde VHS-banden met Japanse televisieprogramma’s en kindershows naar Canada, die Kodama telkens opnieuw bekeek. Het waren kleine inkijkjes in een wereld die tegelijk deel van haar uitmaakte en ver weg lag. “Ik denk vaak na over andere mogelijke levens voor mezelf en over alle keuzes die je op een bepaald moment zou kunnen maken, maar om welke reden dan ook niet maakt.” Zo vraagt ze zich af hoe haar leven eruit had gezien als ze in Canada was gebleven, of wat er gebeurd zou zijn als haar moeder in Japan was gebleven. Het verhaal over haar moeder werd voor Kodama een manier om die verschillende versies van een leven te onderzoeken.

Ik denk vaak na over de andere levens die ik had kunnen leiden.

Om daarin mee te kunnen gaan, moet een toeschouwer zich wel veilig voelen. Vertrouwen en zorg zijn daarom essentieel. Voor de blinddoek wordt opgezet, leggen Kodama en Heuninck uit welke aanrakingen en bewegingen kunnen volgen. Het fysieke contact wordt daarna langzaam opgebouwd. Omdat rechtstreeks met het lichaam werken voor beiden relatief nieuw is, schakelden ze ook een choreograaf in om te onderzoeken hoe ze deelnemers zorgvuldig kunnen aanraken en bewegen. "We zijn een soort gidsen. We willen ervoor zorgen dat iemand zich echt kan ontspannen en overgeven aan de ervaring." Als bezoeker hoef je daarbij zelf niets te doen. Je mag je lichaam letterlijk uit handen geven en je laten meenemen door het verhaal.

Precies daar raakt haar werk aan het uitgangspunt van AMOK, waar kunst ook als een vorm van zorg wordt benaderd. Voor Kodama zit die zorg niet alleen in wat een kunstwerk vertelt, maar ook in de omstandigheden waarin iemand het kan ervaren. Tijd geven, iemand voorbereiden en ruimte creëren om zich over te geven, zijn daarom geen details maar een essentieel onderdeel van het werk.

Wat bezoekers uiteindelijk uit de performance halen, wil Kodama niet vastleggen. Ze hoopt vooral dat ze zich voor even volledig kunnen laten meenemen. "Voor een moment hoef je even niet jezelf te zijn." Door de ogen te sluiten, het lichaam los te laten en de verbeelding het werk te laten doen, ontstaat ruimte om een leven dat niet het onze is toch even van dichtbij te ervaren.