Brenda Anyango: Het lichaam spreekt ook

Healing Movements: dansen werkt

Praten staat centraal in het werk van Brenda Anyango. Als klinisch psychologe en gedragstherapeute begeleidt ze mensen onder de naam SemaNami, wat in het Swahili ‘praat met mij’ betekent. Toch groeide er ook interesse in wat zich moeilijk laat uitspreken. Bij mensen die leven met trauma, chronische stress of systemische uitsluiting merkte ze hoe ervaringen soms pas achteraf woorden krijgen. “Je voelt van alles, maar het is niet altijd duidelijk wat het nu juist is.” Gesprekstherapie blijft waardevol, maar ze wilde ruimte maken voor wat het lichaam al voelt voordat we het kunnen verklaren. Daaruit groeide Healing Movements.

Het project bracht twee werelden samen die lang naast elkaar bestonden. Voor Anyango zich volledig op psychologie richtte, danste ze, maakte ze choreografieën en gaf ze dansles. Een viertal jaar geleden kwamen die achtergronden samen tijdens een pilootproject met jongeren in Leuven. “Ik zocht nog steeds een manier om mijn twee passies samen te brengen.” Intussen groeide Healing Movements naar verschillende trajecten, met telkens hetzelfde vertrekpunt: het verbale even loslaten voor andere manieren van ervaren.

Die behoefte kwam rechtstreeks uit haar therapeutische praktijk. Sommige mensen konden hun patronen haarfijn uitleggen, maar bleven botsen op hetzelfde gevoel: “Ik weet wat ik moet doen, ik weet mijn hechtingspatronen, maar ik voel het niet.” Zeker bij systemische uitsluiting kan het moeilijk zijn om onmiddellijk te begrijpen wat iets met je doet. Ze geeft het voorbeeld van racisme: op het moment zelf gebeurt er lichamelijk en emotioneel van alles, terwijl soms pas later duidelijk wordt wat je hebt meegemaakt.

“We zitten zo vaak in het verbale dat we vergeten dat de rest ook aan het spreken is.”

In Healing Movements krijgt dat andere spreken plaats via beweging, muziek en ritme. Dansen betekent daarbij niet presteren. “Als danser was ik vaak bezig met performen en niet zozeer met ervaren.” Ze begon zich daarom af te vragen wat er overblijft wanneer die prestatie verdwijnt. “Wat zou het betekenen als ik niet moet performen? Wat zou het betekenen als mensen mij echt zouden zien?” Dat kan ongemakkelijk zijn, omdat onzekerheden en kwetsbaarheid naar boven komen. De workshop geeft deelnemers ruimte om daarbij te blijven.

Danservaring of kennis van lichaamswerk is niet nodig. Veiligheid en autonomie staan juist centraal. “Mijn basisingrediënten zijn veiligheid, transparantie en vertraging.” Iedereen weet vooraf wat die kan verwachten en bepaalt zelf hoe ver die meegaat. Ook weerstand mag bestaan. “Je lichaam probeert je te beschermen tegen iets nieuws. Dus dat is goed.” En wanneer het ongemakkelijk wordt, hoeft niemand daar alleen doorheen.

“We gaan samen sukkelen."

Dat collectieve is fundamenteel voor haar praktijk. Anyango komt uit een collectivistische cultuur en kijkt kritisch naar een benadering van mentale gezondheid die problemen voornamelijk bij het individu legt. Ook de omgeving en grotere systemen bepalen mee hoe iemand zich voelt. Haar werk als psychologe van kleur, op het snijvlak van mentale gezondheid en sociale rechtvaardigheid maakt die context onmisbaar. Daarom gebeuren haar workshops in groep. “Al lijkt het alsof wij gewoon aan het dansen zijn, is beweging, ritme, intentioneel met de gemeenschap superhelend.”

Ook vertragen krijgt vanuit die blik een andere betekenis. Anyango spreekt vanuit haar eigen ervaring in een omgeving “die niet altijd gemaakt is voor mij”. Voortdurend inschatten of je veilig bent, gezien of aanvaard wordt, houdt het zenuwstelsel alert. “De enige manier waarop ik terug controle kan hebben en bewust kan zijn van mijn ervaringen, is door te vertragen.” Pas dan kan ze stilstaan bij wat een blik, opmerking of drukke week heeft veroorzaakt. “Door te vertragen creëer je bewustwording, bewustwording creëert helderheid en dan heb je een keuze.”

Tijdens AMOK krijgt dat vertragen een bijzondere context in het Psychiatrisch Ziekenhuis Onzelievevrouw. Voor haar masterproef en stage kwam Anyango terecht in de residentiële verslavingszorg. Ze zag er hoe een afgebakende omgeving structuur, voorspelbaarheid en veiligheid kan bieden, maar ook hoe moeilijk de terugkeer naar het dagelijkse leven kan zijn wanneer iemand opnieuw wordt blootgesteld aan dezelfde omgeving en prikkels. Net daarom kijkt ze kritisch naar het idee dat herstel alleen de verantwoordelijkheid van het individu is. Tegelijk kent ze de vooroordelen rond psychiatrische opname. “Weinig mensen zien het als een gestructureerde veilige haven om eventjes te vertragen van de wereld hierbuiten.” Healing Movements net daar organiseren, kan bezoekers uitnodigen om anders naar zo een plek te kijken.

Om te eindigen krijgt de vraag Am I OK? geen eenvoudig antwoord. “Met deze wereld momenteel, met alles wat er gaande is, zijn we absoluut niet oké.” Toch mag er ook ruimte zijn voor wat persoonlijk wél goed gaat. “Al is de wereld rondom mij niet oké, mag ik wel mijn kleine successen vieren.” Na Healing Movements hoeft geen pasklaar inzicht te volgen. Haar uitnodiging is eenvoudig: “Kom het ervaren. Kom het proeven en neem mee wat voor jou van toepassing is.”